Ongelofelijk – Hoe kerken uit Vlaardingen en Schiedam zijn verdwenen

In de documentaire zijn vertegenwoordigers van verschillende kerkgemeenschappen aan het woord. Zij moeten allemaal omgaan met de ontwikkelingen binnen de christelijke gemeenschap: vergrijzing en hoge onderhoudskosten. Twee heeft met bijna alle kerkgemeenschappen in de regio gecorrespondeerd om hun ledentallen te analyseren.

De kerken die door de eeuwen heen in Vlaardingen en Schiedam hebben gestaan zijn in kaart gebracht. Hierbij maakt Twee gebruik van brononderzoek en de hulp van het Vlaardingse Stadsarchief.

Gemeenschappen in gevaar

Het zwaard van Damocles hangt boven het hoofd van de Remonstranten in Vlaardingen, gevestigd in de Hoflaankerk. “We hebben nu nog 40 leden. 50 jaar geleden waren dat er zo’n 600”, aldus voorzitter Eric van der Ende. Dit vooruitzicht doet de voorzitter pijn, hij heeft een lange geschiedenis met de Hoflaankerk: “Mijn opa was hier voorzitter, mijn vader heeft er ook veel gedaan. Ik ben hier gedoopt. Ik ben hier getrouwd.”

Voor Cees Oosterom, voorzitter van de Protestantse Gemeente Vlaardingen, is de verkoop van de Grote kerk de hardste klap: “Dat heeft ons allemaal echt wel verdriet gedaan. De exploitatie was niet meer houdbaar.” De gemeenschap heeft nu ook de Rehobothkerk te koop aangeboden.

Onderzoeken naar religie

De grafieken in de documentaire zijn opgesteld op basis van ledentallen die door de kerkgemeenschappen bij Twee zijn gemeld. Algemene cijfers die in de documentaire aan bod komen zijn op basis van de meest recente cijfers van het CBS.

In Nederland wordt het aantal kerkleden gemonitord met onderzoeken. Volgens het onderzoek God in Nederland, door Universiteit Amsterdam en de KRO-NCRV, is 73 procent van de Nederlanders niet-kerkelijk. Ook gaan volgens dit onderzoek, steeds minder kerkleden regelmatig naar de kerk. In 1966 was de groep niet-kerkelijke Nederlanders 33 procent.

“Bent u gelovig?”, vragen onderzoekers aan verschillende generaties. Ook deze resultaten zijn opgenomen in het onderzoek God in Nederland. De generatie Z, van 2001 tot en met 2007, antwoord vaker ja op deze vraag dan de generatie ervoor. Voor sommige kerkgemeenschappen lijkt dit hoopvol. Het leidt echter niet tot volle kerkbanken.

Rehobothkerk in 1966, foto: Boer, Collectie Stadsarchief Vlaardingen

‘Geen keerpunt, laat staan herkekelijking’

Het Sociaal Cultureel Planbureau onderzoekt in een reeks rapporten de afname van christendom in Nederland en zet dit af tegen de toenemende interesse in spiritualiteit. Zo stellen de wetenschappers in de conclusie van het rapport Buiten kerk en moskee dat er nog geen kantelpunt is in de ontkerkelijking: “laat staan een herkerkelijking.” Religie is volgens hen niet meer de maatschappelijke factor die het voorheen was; het is niet meer vanzelfsprekend.

Gemeenschappen zien jongeren binnenkomen. Maar dit gebeurt niet in de hoeveelheden van vroeger. En deze aanwas kan ook niet als compensatie dienen voor het overlijden binnen vergrijsde gemeenschappen. In Ongelofelijk reflecteren lokale christenen op deze ontwikkeling.