Van dodelijke steekpartij naar anti-Turkse rellen: Schiedam in augustus 1976

Op vrijdag 6 augustus 1976 vindt de Schiedamse kermis in de binnenstad plaats. Bezoekers genieten van de attracties en de gezelligheid. "Kermis staat over het algemeen wel garant voor enig vechtpartij", vertelt gemeentearchivaris Laurens Priester. Eén daarvan escaleert volledig. "Er kwam ruzie, waarschijnlijk over jonge vrouwen. Dat escaleerde in een vechtpartij."

Tijdens de vechtpartij trekt een Turkse Schiedammer een mes. De twintigjarige John Gijbels raakt zwaargewond en overlijdt korte tijd later. Een tweede man raakt gewond aan zijn been. Op het Emmaplein ligt, op aanvraag van nabestaanden, sinds 2019 een gedenktegel.

De herdenkingstegel op het Emmaplein | Foto: Twee

Spanningen lopen snel op

Al snel gaat het rond dat de mogelijke verdachte van Turkse afkomst zou zijn. In de dagen na de steekpartij lopen de spanningen in de stad snel op. Op zaterdagavond, één dag na het incident, trekt een groep van ongeveer zestig tot tachtig, voornamelijk jonge, Schiedammers naar Schiedam-West. Daar worden ruiten van Turkse winkels ingegooid. Ook de toenmalige moskee aan de Mariastraat wordt aangevallen. Volgens Priester wordt een brandbom naar binnen gegooid. Winkels raken beschadigd en de onschuldigen uit de Turkse gemeenschap zijn het doelwit van geweld. "Voor je het weet krijg je dat kat-en-muisspel tussen politie en relschoppers", zegt Priester.

Het optreden van de politie zorgt later voor discussie. Volgens Priester vinden sommigen dat de politie aanvankelijk te weinig deed, terwijl anderen juist menen dat het latere harde optreden de rellen langer liet voortduren.

Joop Glimmerveen mengt zich

Enkele dagen na de eerste rellen verschijnen leden van de Nederlandse Volksunie in de stad. De extreemrechtse partij, onder leiding van Joop Glimmerveen, deelt pamfletten uit waarin wordt opgeroepen zich tegen buitenlanders te verzetten. Volgens Priester hebben ze verder geen rol gehad in de rellen.

Ondertussen besteden Turkse kranten steeds meer aandacht aan de gebeurtenissen. Koppen als 'Onmenselijke gebeurtenis' en berichten waarin wordt gesproken over een "angstaanjagende anti-Turkse stemming" laten zien hoe groot de zorgen binnen de Turkse gemeenschap zijn. De Turkse consul in Rotterdam spreekt zijn zorgen uit en verwijst naar eerdere spanningen tussen bevolkingsgroepen in Nederland.

Een Turkse krant met als kop 'Onmenselijke gebeurtenis': Gemeentearchief Schiedam

Gemeentebestuur spreekt afschuw uit

Ook het gemeentebestuur reageert op de ongeregeldheden. In een persbericht spreekt de gemeente haar afschuw uit over het geweld tegen de Turkse gemeenschap. Volgens Priester is de verontwaardiging groot dat de dood van Gijbels wordt aangegrepen om Turkse Schiedammers aan te vallen.

Twee weken na de rellen veroordeelt de rechter vijf relschoppers tot gevangenisstraffen van ongeveer een maand. Vier van hen komen uit Schiedam, één uit Vlaardingen.

Voor de steekpartij waarbij John Gijbels om het leven kwam, is echter nooit iemand veroordeeld. De verdachte vluchtte destijds naar Turkije en is nooit berecht.