Cultuurinstellingen 'zijn er klaar mee', gemeente overtreedt wettelijke regels

Meerdere culturele instellingen zijn in financieel zwaar weer terechtgekomen sinds de ingang van het nieuwe subsidiestelsel begin dit jaar. In september werd namelijk duidelijk dat binnen het cultuurbudget ongeveer 600.000 euro verschuift van kleine en middelgrote instellingen naar de grote instellingen. Ook ging het nieuwe cultuurbeleid in, waardoor de regels voor subsidie veranderden en werd opgedeeld in een aantal deelcategorieën. Het Jenevermuseum heeft op al deze drie delen aanspraak gedaan, maar twee ervan zijn afgewezen. Bij elkaar gaat het om ongeveer 55.000 euro dat dat het museum per jaar niet toegekend krijgt. Een van de mogelijke gevolgen hiervan is de sluiting van Museummolen De Walvisch.

‘Dat is gelul’

De Schiedamse cultuurwethouder Frans Hamerslag benadrukt op dinsdag 9 december voor de camera van Twee dat hij in gesprek wil blijven met de geraakte culturele instellingen om de exacte gevolgen in kaart te brengen. “Hoe zorg je dat je overeind blijft? Er moeten plannen komen met de organisaties.” Ook tijdens de laatste raadsvergadering op dinsdag 16 december benadrukt de wethouder dit tegenover de raad.

Arij Groenewegen, directeur van het Jenevermuseum, is een van de personen die graag in gesprek is met de gemeente Schiedam. “In december hebben we een keer gesproken, daarna niet meer”, begint Groenewegen over gesprekken met wethouder Hamerslag. “Je zit klem. Ik kan mij behoorlijk opwinden over de manier waarop de wethouder zich opstelt. Hij zegt in gesprek te blijven, maar dat is gelul.” Volgens de gemeente Schiedam is er op 17 maart nog een gesprek gevoerd tussen ambtenaren van de gemeente en het Jenevermuseum. Volgens de gemeente is er in dat gesprek aangegeven dat er indien gewenst meer gesprekken mogelijk zijn. Volgens Groenewegen is er uit het gesprek van 17 maart geen duidelijkheid gekomen.

"Het Jenevermuseum heeft zelf juist aangegeven daar geen behoefte aan te hebben. Daarnaast heeft wethouder Hamerslag nog deze week gesproken met de bestuursvoorzitter van het Jenevermuseum en is er diverse keren mailcontact geweest. Bovendien benadrukt de wethouder dat de directeur van het Jenevermuseum zijn nummer heeft, en indien er behoefte is aan een gesprek vanuit de kant van het Jenevermuseum, hij gewoon kan bellen."

Directeur Arij Groenewegen tijdens het eindejaarsprogramma Tussen Kerst en Kurk van Twee | Beeld: Twee

'Ik ben er wel klaar mee'

Ook het Coöperatiemuseum is door het nieuwe subsidiestelsel alle subsidie vanuit de gemeente kwijtgeraakt. Zij zijn eveneens niet te spreken over de communicatie vanuit de gemeente en wethouder Hamerslag. “Ik heb als bezwaarschrift met mijn jurist een epistel van tien pagina’s geschreven. Met name over de wijze waarop de communicatie is verlopen. Het duurt wel weer twee maanden voordat we hier reactie op krijgen”, aldus directeur Fred van Wieringen.

Groenewegen gaat verder: “Ik ben er wel klaar mee. Stop met naar buiten brengen dat we in gesprek zijn en dat er een oplossing komt. Vanuit de gemeente is die oplossing er totaal niet. Ze doen iets voor dat er niet is en dat is frustrerend.” De directeur voelt dat de vertrouwensbasis richting de gemeente verdwenen is.

De gemeente Schiedam legt aan Twee uit dat ze doorlopend met de culturele instellingen in gesprek zijn. De gemeente is beschikbaar, zowel ambtelijk als bestuurlijk, voor alle culturele instellingen die behoefte hebben aan meer informatie of een gesprek, aldus een woordvoerder van de gemeente.

Wet open overheid

Groenewegen heeft, namens het Jenevermuseum, op 18 december 2025 een beroep gedaan op de Wet open overheid (Woo). Deze wet betekent dat een overheid, zoals de gemeente, verplicht is om informatie openbaar te maken, zodat iedereen kan zien wat de overheid doet. De betreffende overheid is verplicht om deze informatie binnen vier weken te beantwoorden. Er kan uitstel van de termijn aangevraagd worden van twee weken.

In dit verzoek vraagt het museum om het openbaar maken van alle documenten, communicatie en overige informatie die betrekking hebben op het cultuurbeleid, het subsidiestelsel en de subsidieverstrekking aan culturele instellingen in Schiedam. Twee heeft het Woo-verzoek van dit museum ingezien. Groenewegen denkt met de informatie uit het verzoek aan te kunnen tonen dat er geen 'objectieve maatstaf is bij de beoordeling van de subsidie'. 

Het Jenevermuseum wil niet eerder een bezwaarschrift indienen, voordat ze antwoorden hebben gekregen van de gemeente.

Wettelijke overtreding

Groenewegen: “Ik krijg na een paar weken een bericht dat mijn verzoek te groot is. De gemeente vroeg of ik mijn verzoek wilde verkleinen. Ik zei dat ik dat liever niet wilde, maar ernaar zou kijken. Dat heb ik gedaan, maar vervolgens heb ik niks gehoord. Ze hebben de termijn van vier weken gewoon laten gaan en laten lopen, zonder dat ze om uitstel gevraagd hebben.”

Op 17 februari 2026, twee maanden na het beroep van het Jenevermuseum komt de gemeente met een officiële reactie gericht aan het Jenevermuseum. Deze reactie heeft Twee ingezien. Hierin laten ze aan Groenewegen weten voor 15 juli met het eerste deel van de antwoorden te komen. Aan het eind van het jaar wil de gemeente met het tweede deel van de antwoorden komen. Alleen het versturen van deze planning aan de gemeente is een halve maand later dan de wettelijk termijn voor het versturen van de antwoorden.

De gemeente Schiedam schrijft in een reactie dat dit Woo-verzoek een van de meest omvangrijke is van de afgelopen jaren. "Uiteraard werken we mee, maar we vragen begrip voor het feit dat de behandeling van zo’n uitgebreid Woo-verzoek tijd vergt", schrijft een woordvoerder van de gemeente in een reactie. "We hebben juist aangeboden om de documenten in twee delen beschikbaar te stellen zodat de aanvrager niet onnodig lang hoeft te wachten."

Het Stadserf in Schiedam | Foto: Twee

‘Probleem nummer een’

“Het is zorgelijk, maar niet nieuw”, vertelt Woo-deskundige Bart Vollebergh namens Transperancy International Nederland. Deze organisatie zet zich in voor het verbeteren van transparantie in de Nederlandse samenleving. “Het niet halen van de termijn is probleem nummer een, en dat gebeurt echt overal. De gemeente is de hoeder van een kluis en jij mag als culturele instelling die kluis in en een vakje inzien”, legt Vollebergh uit. De deskundige legt hierbij uit dat hij vaak dezelfde argumenten tegenkomt als het gaat om het niet halen van de termijn.

“De overheid bepaalt voor de culturele instellingen, buiten wat uitzonderingen, of die informatie naar buiten mag komen. En die uitzonderingsgronden worden ruim geïnterpreteerd”, gaat Vollebergh verder. “We zien dat de verzoeken groot zijn, maar hetgeen dat complex is, hebben ze zichzelf opgelegd. Dan zeggen ze dat alle betrokkenen of emailadressen zwartgelakt moeten worden. Maar daar is software voor. Dat gaat allemaal automatisch.”

Als tweede argument benoemt Vollebergh dat overheden zich snel beroepen op de verschillende lagen waar een Woo-verzoek langs moet. “Van lagen ambtenaren naar een soort directiehoofd en die moeten het allemaal controleren. Daarom duurt het lang. Dat heeft de overheid zelf in de hand.”

Lange procedures

Ook in Schiedam is er sprake van dat veel lagen kijken naar een Woo-verzoek. In de reactie van de gemeente aan het Jenevermuseum beschrijft het team Wet open overheid waarom het behandelen van het verzoek zo lang duurt. “De doorlooptijden worden mede beïnvloed door de interne procedures die gelden voor het betrekken van het college bij de besluitvorming. Deze stappen zijn noodzakelijk om tot een zorgvuldige en juridisch houdbare besluitvorming te komen”, schrijft het team als eerste argument.

Als tweede argument benoemt het team dat de documenten betrekking hebben op ‘derde-belanghebbenden.’ Dat zijn partijen die niet direct geadresseerd zijn in een bestuursrechtelijk besluit, maar wel voorkomen in de onderdelen van het antwoord. “In dat geval worden zij in de gelegenheid gesteld een zienswijze in te dienen. Daarbij krijgt de derde een redelijke termijn om aan te geven of en waarom openbaarmaking volgens hem of haar achterwege zou moeten blijven, bijvoorbeeld vanwege privacybelangen of bedrijfsvertrouwelijke informatie.”

Verder benoemt de gemeente dat het noodzakelijk kan zijn om postbussen van voormalig medewerkers te raadplegen om de gevraagde informatie volledig te maken. “Tot dergelijke postbussen bestaat niet altijd directe toegang. Daarvoor dient ook een afzonderlijke interne procedure te worden doorlopen om toegang te verkrijgen.”

De mogelijke sluiting van Museummolen De Walvisch | Foto: Twee

'In Noorwegen en Denemarken kan het in drie dagen'

“Het is slecht voor de controle die burgers en journalisten kunnen hebben op het beleid. Het is belangrijk dat mensen toegang hebben tot die informatie. Dat maakt controle mogelijk”, vertelt de Woo-deskundige. Hij vindt dat dit principe onder druk komt te staan, wanneer overheden zoals de gemeente Schiedam zich niet aan de wet houden.

Voor Groenewegen en het Jenevermuseum is het mogelijk om naar de rechter te stappen, benoemt Vollebergh. “Ze (de gemeente Schiedam, red.) houden zich niet aan de wettelijke termijn en dan ziet het er slecht uit.” Vollebergh doelt op het feit dat er geen verdere regels zijn als er een deadline is overschreden. In de wetgeving is niets terug te vinden over de mogelijkheden voor een indiener, zoals het museum, wanneer de termijn verstreken is. “Zes weken zou haalbaar moeten zijn. In Noorwegen en Denemarken kan het in drie dagen. Het hoeft niet zo te zijn”, sluit Vollebergh af.

Groenewegen heeft aangegeven nog geen juridische stappen te willen nemen.